Ai ngờ đội tuyển nam Trung Quốc, lâu nay luôn giữ thế áp đảo, lại thua ngay trên sân nhà trước Tajikistan, đội có thực lực tổng thể rõ ràng kém hơn.
Trận đấu vốn được kỳ vọng là dịp cọ xát, tập quân, lại trở thành một trang sử thi đấu ảm đạm nhất của đội tuyển Trung Quốc trong gần mười năm.
Thua trận tự nó đã khiến người ta tiếc nuối. Điều càng làm hàng vạn người ủng hộ lạnh lòng là sự sụp đổ có hệ thống phơi ra trên sân: kỷ luật lỏng lẻo, nhịp độ mất kiểm soát, ý chí tan rã.
Hàng rào tâm lý của cầu thủ vỡ trận, sức thực thi trong thực chiến rơi thẳng xuống vực, cách chỉ huy tại chỗ liên tục bị nghi ngờ. Nhiều cuộc khủng hoảng cùng một lúc bùng lên trong cùng một không gian và thời điểm.
Những lão tướng ngày trước thường bị trêu là "kỹ thuật dứt điểm thô" như Cao Lâm, nay lại được cổ động viên nhắc đi nhắc lại, nhớ nhung sâu sắc. Khoảng cách giữa xưa và nay do sự đối chiếu này mang lại đặc biệt đau lòng.
Tối ngày 6 tháng 10, Giải giao hữu bóng đá quốc tế Trùng Khánh đón trận đấu đinh. Đội tuyển bóng đá nam quốc gia Trung Quốc đối đầu đội tuyển quốc gia Tajikistan. Khi tiếng còi hết trận vang lên, tỷ số dừng ở 0-1, sân nhà nhận thua.
Trận này đánh dấu lần đầu kể từ khi đội được thành lập, đội tuyển Trung Quốc thua Tajikistan trong một cuộc đối đầu chính thức. Chuỗi bất bại nhiều năm trong lịch sử đối đầu cũng khép lại tại đây.
Điều càng khó coi là suốt trận đầy những pha mất kiểm soát ngoài chuyên môn: cầu thủ trụ cột sụp đổ cảm xúc, nhận thẻ đỏ rời sân, cả đội công thủ đứt đoạn, bị động chịu áp lực cao. Có thể nói là mất hết thể diện, mất hết sĩ khí.
Xem lại diễn biến cả trận, đội tuyển Trung Quốc từ tiếng còi khai cuộc đã sa vào vũng lầy về nhịp độ. Hiệp một hai bên dò dẫm giằng co, không bên nào làm nên được gì, mặt sân buồn tẻ.
Mới sang hiệp được mười hai phút, cục diện đột ngột đảo ngược. Phút 53, cầu thủ tuyến giữa Tajikistan bất ngờ tung một cú sút lạnh, một pha dứt điểm từ xa mạnh và nặng, đi thẳng vào góc chết.
Thủ môn đội tuyển Trung Quốc phán đoán khi bay người cản phá lệch nghiêm trọng, bóng đập vào người rồi bật ra mất kiểm soát. Đối phương nhanh chóng băng vào đá bồi ghi bàn, mở tỷ số trước.
Sau bàn thua, đội không gom ý chí để tổ chức phản công, ngược lại rơi vào hoảng loạn tập thể. Chỉ sáu phút sau, sân lại diễn ra một pha xung đột gây tranh cãi lớn.
Đội trưởng lúc đó là Vi Thế Hào, trong một pha chạy không bóng, đột ngột bùng lên, vung khuỷu đánh vào vùng cổ cầu thủ đối phương. Trọng tài chính xem lại VAR rồi không do dự rút thẻ vàng thứ hai.
Trước đó, ở thời gian bù giờ hiệp một, anh đã nhận thẻ vàng đầu tiên vì động tác đẩy trong một pha tranh chấp. Cộng hai thẻ vàng, anh bị truất quyền thi đấu ngay.
Với vai trò thủ lĩnh tinh thần trên sân, vào thời khắc then chốt khi đang bị dẫn bàn và sĩ khí xuống thấp, anh không dùng sự điềm tĩnh để giữ lòng quân, ngược lại dùng hành vi bốc đồng đẩy nhanh sự tan vỡ.
Cú này không chỉ chôn cơ hội lội ngược dòng vốn đã mong manh, còn buộc cả đội đá với mười người. Hệ thống chiến thuật sụp trong chốc lát, mặt trận vỡ hoàn toàn.
Xem lại hành trình nghề nghiệp của Vi Thế Hào, việc quản lý cảm xúc mất nhịp từ lâu đã không còn là chuyện đơn lẻ. Phong cách thi đấu của anh vốn cứng và sắc, rất dễ kích hoạt va chạm thân thể và xung đột lời nói trong những trận đối kháng cường độ cao.
Những năm gần đây, ở nhiều trận then chốt, đều xuất hiện các hành vi phạm lỗi như đạp ác ý, xô đẩy mạnh, khiêu khích và lăng mạ.
Vai trò đội trưởng lẽ ra phải làm gương, gắn kết sức mạnh tập thể, lại nhiều lần bị cảm xúc cá nhân kéo lùi. Mỗi khi gặp thử thách lớn, lại hỏng việc đúng lúc then chốt, thực khó gánh trọng trách trụ cột của đội tuyển quốc gia.
Ngoài việc cầu thủ lệch chuẩn mực, khả năng ứng biến tại chỗ và khả năng kiểm soát tổng thể của ban huấn luyện cũng bị nghi ngờ rộng rãi. Ở giải giao hữu lần này, đội tuyển Trung Quốc cho thấy xu thế tụt dốc thẳng đứng.
Ngoài trận mở màn thắng nhẹ Maldives, ba trận sau liên tiếp tan vỡ, tổng cộng không ghi bàn nào, thủng lưới chín bàn, hai đầu công thủ gần như thất thủ toàn tuyến.
Huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất, người vừa nhận chức không lâu, nhanh chóng bị cuốn vào tâm bão dư luận. Rất nhiều cổ động viên công khai kêu gọi ông chủ động từ chức.
Trước thực tế khắc nghiệt của ba trận thua liên tiếp, câu trả lời của Thiệu Giai Nhất tại họp báo sau trận lại dấy lên một làn sóng nghi ngờ mang tính toàn dân.
Ông nhấn mạnh diễn biến trận đấu "vẫn có thể chấp nhận", nói cầu thủ trẻ cần tích lũy kinh nghiệm bằng thực chiến được thử và sai, "sớm bộc lộ vấn đề cũng là tín hiệu tích cực".
Bản tổng kết nhẹ bẫng như vậy vừa không nhìn thẳng những khiếm khuyết sâu ở mặt kỹ chiến thuật, vừa thiếu sự mổ xẻ thành khẩn về trách nhiệm của thất bại, càng không thấy chút tự kiểm hay lời xin lỗi, triệt để châm ngòi nỗi bức xúc đã tích của công chúng.
Phải biết các đối thủ lần này có thứ hạng thế giới nhìn chung đều thấp. Dù vậy, đội tuyển Trung Quốc vẫn lộ ra những điểm yếu căn bản: năng lực nền mỏng, thực thi chiến thuật cứng nhắc, sức bền tâm lý thiếu.
Hiện không ít cổ động viên lâu năm không khỏi thở dài: thế hệ cầu thủ như Cao Lâm, năm xưa bị chê đi chê lại là "hiệu suất không cao", nay lại thành chuẩn mực khó vượt trong lòng người hâm mộ.
Đội tuyển Trung Quốc lúc đó có lẽ khó nói là đẳng cấp đỉnh, nhưng luôn giữ ý chí không khuất và bản năng chiến đấu. Khi bị dẫn bàn vẫn dám dâng cao để liều, trong nghịch cảnh vẫn cắn răng gồng lên. Trong xương mỗi cầu thủ đều khắc sự kính sợ và trách nhiệm với chiếc áo.
Còn đội tuyển bây giờ, cơ cấu lương không ngừng được chỉnh cho tốt hơn, bảo đảm nghề nghiệp ngày càng đầy đủ, nhưng biểu hiện trên sân lại trượt theo hình xoắn ốc.
Hai mươi năm trước, lời gan ruột của huấn luyện viên đẳng cấp thế giới Lippi lúc rời nhiệm, nghe đến hôm nay vẫn như tiếng chuông thức tỉnh.
Ông từng chỉ ra trong đau đớn: "Tôi vô cùng xót cho đội này. Họ nhận thù lao hậu hĩnh, nhưng nhìn chung thiếu ý thức danh dự và quan niệm biết xấu hổ. Khi bị dẫn bàn không ai đứng ra, lúc nguy cấp không thấy ai gánh trách nhiệm."
Thật ra điều cổ động viên thực sự trông đợi từ trước đến nay giản dị và kiên định: thắng thua là chuyện thường của người cầm quân. Điều thực sự đâm vào lòng người là thái độ thi đấu hời hợt, là khí chất tinh thần như có như không, là cả tập thể câm lặng mà không có chút máu lửa.
Câu xưa có nói: "Biết hổ thẹn thì gần với lòng dũng." Thua một lúc không đáng sợ. Điều thực sự đáng lo là thua đi thua lại mà từ chối xem lại, lặp lỗi mà né sửa.
Ba trận giao hữu lần này đều trắng tay. Lần đầu trong lịch sử thua Tajikistan đã làm mới kỷ lục thành tích tệ nhất của đội trưởng thành Trung Quốc ở đấu chính thức. Bảng xếp hạng mới nhất của FIFA đồng thời tụt xuống vị trí thứ 95, tiếp tục lập đáy lịch sử.
Hiện đang là giai đoạn nước rút chuẩn bị Asian Cup, đếm ngược đến lúc giải khai mạc chỉ còn chín mươi ngày.
Những thất bại liên tiếp dù mang lại đòn nặng, cũng cho cải cách sau này một mốc rõ và một thời cơ cấp bách.
Cầu thủ thế hệ mới cần gấp tôi luyện khả năng chịu áp lực và nâng chất lượng ra quyết định. Ban huấn luyện phải dựng lại logic chiến thuật, tăng cường cơ chế chỉnh sửa tại chỗ.
Thể thao thành tích cao không có lối tắt ăn liền. Mọi bước đột phá đều đến từ việc mài giũa ngày này qua ngày khác. Mong đội tuyển Trung Quốc nhìn thẳng căn bệnh dai của chính mình, gạt bỏ thói nóng vội, trở về bản chất của tập luyện, lặng lẽ khổ luyện.
Kiên quyết đảo ngược những tệ nạn tác phong lơi lỏng, bừa bãi, nóng nảy và liều lĩnh, đánh thức lại gen máu lửa trên sân và ý thức về sứ mệnh. Trong chu kỳ tập trung tiếp theo, bù đúng chỗ yếu, nâng hiệu quả cho trúng, dùng tiến bộ chắc chắn để lấy lại niềm tin, dùng màn trình diễn thực chất để lấy lại vinh quang.