Trận bóng đá quốc tế đầu tiên trong lịch sử diễn ra tại Hamilton Crescent, Partick vào năm 1872. Trận hòa không bàn thắng ấy chứng kiến các cầu thủ Queen’s Park khoác lên mình màu áo Scotland, đối đầu với một nhóm cầu thủ đến từ Wanderers, Royal Engineers và Old Etonians được cử lên phía bắc biên giới theo lệnh của Liên đoàn Bóng đá Anh (FA).
Dù hai đội tuyển đã đá năm trận giao hữu trước đó, đây mới là cuộc chạm trán đầu tiên được chính thức công nhận. Từ đó, một mối kình địch kéo dài suốt một thế kỷ rưỡi đã ra đời, gồm 115 trận đấu mà không một trận nào thiếu đi sự quyết liệt.
Bởi vậy, thật phù hợp khi vào tối thứ Ba này, chính “Kẻ thù truyền kiếp” của Scotland sẽ hành quân đến Hampden Park để góp phần kỷ niệm 150 năm bóng đá Scotland. Chắc chắn sân vận động lừng danh này sẽ chật kín khán giả, náo nhiệt và ngập tràn lòng tự hào dân tộc, đúng như những gì sự kiện ấy xứng đáng có được.
Sự cuồng nhiệt ấy bắt nguồn từ lịch sử và mối hiềm khích. Quả thực, không phải vô cớ mà BBC từng nhận định cuộc đối đầu giữa Anh và Scotland đại diện cho “tất cả những gì tốt đẹp và tất cả những gì tồi tệ của bóng đá”, khi những khác biệt văn hóa tồn tại hàng thế kỷ cùng các mối thù lâu đời được đưa vào bối cảnh thể thao giữa hai quốc gia chỉ bị ngăn cách bởi tàn tích đang đổ nát của một bức tường La Mã.
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, có lẽ cặp đấu này đã phần nào mất đi sự căng thẳng vốn có. Đó là hệ quả khó tránh khỏi khi sức hấp dẫn của bóng đá quốc tế suy giảm, còn tâm lý phe phái ở cấp câu lạc bộ lại chi phối sự chú ý của chúng ta.
Chẳng hạn, rất khó có khả năng một màn trình diễn tệ hại của Angus Gunn trong tuần này sẽ ám ảnh và định nghĩa phần đời còn lại của anh. Tương tự, nếu đội chủ nhà bất ngờ giành chiến thắng, chúng ta cũng khó lòng chứng kiến từng đoàn cổ động viên khoác trang phục kẻ tartan tràn xuống sân và tiện thể kéo sập cả khung thành.
Sự kiện đầu tiên vừa được nhắc đến xảy ra vào năm 1961, khi một đội tuyển Anh xuất sắc vùi dập người hàng xóm tại sân Wembley trong khuôn khổ Home Championship.
Khi Anh dẫn trước ba bàn sau hiệp một, không ai có thể dự đoán được điều gì sắp xảy ra, dù đội chủ nhà là ứng viên vượt trội trên thị trường cá cược. Hiệp hai đã chứng kiến một cơn mưa bàn thắng, phần lớn thuộc về đội chủ nhà.
Sau một buổi chiều ác mộng, thủ môn đáng thương Frank Haffey của Celtic phải vào lưới nhặt bóng tới chín lần. Điều đó khiến ông trở thành mục tiêu chế giễu trên diện rộng, đồng thời sản sinh ra một định kiến sai lầm tồn tại suốt nhiều năm rằng các thủ môn Scotland đều hơi kém cỏi.
Không bao giờ được triệu tập lên đội tuyển quốc gia thêm lần nào nữa, Haffey sau đó di cư sang Australia để mãi mãi tách mình khỏi 90 phút nhục nhã ấy.
Còn vụ tràn xuống sân diễn ra vào năm 1977, sau khi Scotland làm đảo lộn mọi tỷ lệ cược để đánh bại kẻ thù lâu đời.
Khi World Cup chỉ còn chưa đầy 12 tháng nữa sẽ khởi tranh, niềm tin ngày càng lớn rằng đội bóng sở hữu Kenny Dalglish và Archie Gemmill có thể làm nên điều đặc biệt tại Argentina. Được tiếp thêm động lực từ sự lạc quan ấy — cộng với, phải thừa nhận rằng, một lượng rượu bia quá mức — tiếng còi mãn cuộc đã trở thành hiệu lệnh cho một đội quân gồm cả nghìn người tràn xuống mặt cỏ Wembley, giật đổ các cột gôn rồi dùng tay không xúc từng mảng cỏ mang về làm kỷ niệm.
Trong một thời đại bị nạn hooligan hoành hành, đây lại là một điều hoàn toàn khác. Đó thuần túy là màn ăn mừng, một sự bùng nổ của niềm hân hoan.
Đó là minh chứng cho ý nghĩa của việc đánh bại “Kẻ thù truyền kiếp” vào thời điểm trận đấu này còn hội tụ cả những điều hay nhất lẫn tệ nhất của bóng đá.
*Toàn bộ ảnh trong bài viết này thuộc bản quyền của AP Photo*